آخرین بار کِی جرم‌گیری کرده‌اید؟ اگر برای پاسخ دادن مکث کردید، احتمالاً مدت زیادی از آخرین مراجعه‌تان گذشته است. جرم‌گیری دندان فرایند تخصصی پاکسازی پلاک و رسوبات سخت شده (جرم یا تارتار) از سطح دندان‌ها و زیر خط لثه است. تارتار همان پلاک سخت شده‌ای است که بالا و پایین خط لثه تشکیل می‌شود و با مسواک و نخ دندان معمولی قابل‌حذف نیست.
شاید فکر کنید دندان‌هایتان تمیز هستند چون هر روز مسواک می‌زنید. اما رسوباتی که در فاصله‌های بسیار کوچک بین دندان و لثه جمع می‌شوند، بدون ابزار تخصصی قابل برداشت نیستند. طبق آمار انجمن دندانپزشکی آمریکا، تقریباً نیمی از بزرگسالان بالای ۳۰ سال درگیر بیماری مزمن لثه هستند. جرم‌گیری دندان راهکار اصلی پیشگیری از پیشرفت بیماری لثه و از دست دادن دندان‌ها است.
برای افرادی که ژنژیویت (مرحله اولیه بیماری لثه) دارند، جرم‌گیری منظم می‌تواند بیماری را به طور کامل برگشت‌پذیر کند. فواید جرم‌گیری اما فراتر از سلامت دهان است؛ چون مطالعه‌ای ملی در کره جنوبی نشان داده جرم‌گیری منظم با کاهش معنادار خطر سکته مغزی در بیماران مبتلا به پریودنتیت متوسط تا شدید همراه است و این یافته‌ها نقش پیشگیرانه بالقوه جرم‌گیری را فراتر از سلامت دهان نشان می‌دهند.
جرم‌گیری چند وقت یک بار لازم است؟
پاسخ این پرسش برای همه افراد یکسان نیست. دفعات جرم‌گیری بسته به نیازهای فردی متفاوت است و به طور کلی، اغلب افراد باید هر ۶ تا ۱۲ ماه برای پاکسازی حرفه‌ای به دندانپزشک مراجعه کنند. اما این بازه زمانی ممکن است بسته به شرایط شما کمتر یا بیشتر باشد.
چه عواملی روی دفعات جرم‌گیری تاثیر دارند؟
اگر مسواک و نخ دندان را به طور منظم و موثر استفاده می‌کنید، ممکن است به جرم‌گیری کمتری نیاز داشته باشید. اما اگر بهداشت دهانتان ضعیف‌تر باشد، مراجعات بیشتری لازم خواهد بود.
عوامل متعددی برای حضور در جلسات جرم‌گیری دندان توسط افراد وجود دارد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- سابقه بیماری لثه: افرادی که بیماری لثه دارند، ممکن است هر سه یا چهار ماه به جرم‌گیری نیاز داشته باشند. در بیمارانی که پریودنتیت تشخیص داده شده و درمان فعال انجام شده، شواهد قوی از لزوم جرم‌گیری منظم برای کاهش خطر از دست دادن دندان و جلوگیری از عود بیماری حمایت می‌کنند و دوره‌های ۳ تا ۱۲ ماهه باید بر اساس نیمرخ خطر فردی و وضعیت پریودنتال تنظیم شوند.
- رژیم غذایی و سبک زندگی: افرادی که مصرف‌کننده مداوم قهوه، چای یا دخانیات هستند، ممکن است به جرم‌گیری‌های متناوب‌تری نیاز داشته باشند.
- عوامل خطر سیستمیک: عواملی مثل سیگار، دیابت و برخی داروها می‌توانند خطر بیماری لثه را افزایش داده و جرم‌گیری متناوب‌تری را ضروری کنند.
- سن و وضعیت سلامت عمومی: بزرگسالان مسن‌تر یا افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای دارند، ممکن است به جرم‌گیری منظم‌تری نیاز داشته باشند.
جرم‌گیری دندان چند وقت یک بار برای افراد سالم لازم است؟
اکثر بزرگسالان سالم، جرم‌گیری شش‌ماهه را برای سلامت دهان خود مفید ارزیابی می‌کنند. برای بزرگسالانی که بیماری پریودنتال ندارند یا در مراحل اولیه آن قرار دارند، جرم‌گیری روتین ممکن است فایده بالینی اندکی داشته باشد؛ اما خطر از دست دادن دندان و برخی هزینه‌های بهداشتی را کاهش می‌دهد.
نکته کلیدی اینجا است که جرم‌گیری دندان چند وقت یک بار لازم است، پرسشی نیست که پاسخ ثابتی داشته باشد. دندانپزشک شما بر اساس معاینه حضوری، سابقه پزشکی و وضعیت لثه، بهترین فاصله بین جلسات را مشخص خواهد کرد.
تفاوت جرم‌گیری معمولی با جرم‌گیری عمیق
جرم‌گیری معمولی (پروفیلاکسی) رسوبات را از سطح قابل مشاهده دندان‌ها و درست زیر خط لثه برمی‌دارد. جرم‌گیری عمیق اما فراتر رفته و تارتاری را هدف قرار می‌دهد که به داخل پاکت‌های بین دندان و لثه مهاجرت کرده است. انجمن دندانپزشکی آمریکا جرم‌گیری عمیق را زمانی مناسب می‌داند که عمق پاکت‌های لثه بیش از ۳ میلی‌متر باشد و شواهدی از تخریب اتصالات بافتی وجود داشته باشد.
جرم‌گیری شامل برداشت پلاک و تارتار از سطح دندان‌ها بالا و پایین خط لثه است و معمولاً با ابزارهای دستی یا دستگاه‌های اولتراسونیک انجام می‌شود. صاف‌سازی ریشه (روت پلنینگ) بر صاف کردن سطح ریشه‌های دندان تمرکز دارد تا تجمع مجدد پلاک و تارتار را دشوارتر کند و به چسبیدن دوباره لثه به دندان کمک کند.
فواید جرم‌گیری فراتر از دهان
فواید جرم‌گیری محدود به سلامت دهان و دندان نیست. مطالعات گزارش کرده‌اند جرم‌گیری منظم با کاهش خطر از دست دادن دندان، کاهش هزینه‌های کلی بهداشتی برای بیماران دیابتی و کاهش هزینه‌ها و بروز سکته قلبی حاد همراه است.
سازوکار این ارتباط هم قابل توضیح است. تارتار سطحی زبر و متخلخل ایجاد می‌کند که باکتری‌ها در آن رشد می‌کنند. حضور تارتار زیر خط لثه، واکنش التهابی مزمنی را تحریک می‌کند که به تدریج استخوان و بافت همبند نگه‌دارنده دندان‌ها را تخریب می‌کند. این همان بیماری پریودنتال است و علت اصلی از دست دادن دندان در بزرگسالان محسوب می‌شود.
افرادی که پس از جرم‌گیری به فکر بهبود ظاهر دندان‌هایشان هم هستند، می‌توانند مقاله لمینت یا کامپوزیت را مطالعه کنند تا با گزینه‌های زیبایی آشنا شوند.
جرم‌گیری دردناک است؟
ترس از درد حین درمان دندانپزشکی در اکثر بیماران مشاهده می‌شود و شدت درد و متغیرهای مختلفی که بر درک درد تاثیر می‌گذارند باید درک شوند؛ چون سطح استرس و همکاری بیمار حین درمان می‌تواند تحت تاثیر ادراک درد قرار بگیرد.
جرم‌گیری معمولی چقدر درد دارد؟
جرم‌گیری فرایندی غیرتهاجمی است که طی آن دندانپزشک رسوبات پلاک و تارتار سخت شده را از سطح دندان‌ها برمی‌دارد و به کاهش خطر پوسیدگی و بیماری لثه کمک می‌کند. در اغلب موارد، جرم‌گیری معمولی با ناراحتی بسیار خفیفی همراه است و بسیاری از افراد آن را بدون بی‌حسی تحمل می‌کنند.
اما اگر تارتار زیادی روی دندان‌ها انباشته شده باشد یا لثه‌ها ملتهب باشند، حساسیت و ناراحتی بیشتری ممکن است احساس شود. دندانپزشکان معمولاً از بی‌حسی موضعی استفاده می‌کنند تا تجربه‌ای بدون درد فراهم شود.
جرم‌گیری عمیق چه تفاوتی دارد؟
جرم‌گیری و صاف‌سازی ریشه (SRP) رایج‌ترین روش درمانی برای پریودنتیت و ژنژیویت است و به عنوان درمان دندانپزشکی دردناک ادراک می‌شود. اما واقعیت این است که با بی‌حسی موضعی مناسب، اکثر بیماران حین انجام کار درد قابل‌توجهی احساس نمی‌کنند. اغلب افراد به لطف بی‌حسی، حین فرایند درد کمی احساس می‌کنند یا اصلاً درد ندارند. حساسیت خفیف پس از جلسه طبیعی بوده و به سرعت فروکش می‌کند.
بعد از جرم‌گیری چه انتظاری داشته باشید؟
جرم‌گیری عمیق می‌تواند عاج دندان را در معرض محیط دهان قرار دهد و آسیب جزئی به لثه وارد کند. در نتیجه حساسیت عصبی به سرما، گرما و فشار افزایش پیدا می‌کند. این حساسیت معمولا ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت به اوج رسیده و طی دو هفته با مراقبت خانگی مناسب برطرف می‌شود.
برای مدیریت حساسیت و ناراحتی پس از جرم‌گیری:
- از غذاهای تند، اسیدی و بسیار داغ یا سرد برای چند روز پرهیز کنید.
- دهانتان را با آب نمک ولرم بشویید و با مسواک نرم به آرامی مسواک بزنید تا لثه‌های حساس تحریک نشوند.
- از خمیردندان مخصوص دندان‌های حساس استفاده کنید. خمیردندان‌هایی که پتاسیم نیترات یا فلوراید قلع دارند، حساسیت را کاهش می‌دهند.
- از سیگار و الکل پرهیز کنید؛ چون روند التیام را کند کرده و خطر عفونت را افزایش می‌دهند.
- درد خفیف تا چند روز پس از جرم‌گیری طبیعی است و معمولاً با مسکن‌های بدون نسخه مثل ایبوپروفن قابل مدیریت است.
چه زمانی باید نگران شوید؟
درد خفیف طبیعی بوده و معمولاً ظرف چند روز فروکش می‌کند. اما اگر درد شدید باشد، تورم ایجاد شود یا خونریزی متوقف نشود، باید فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید.
جرم‌گیری به دندان آسیب می‌زند؟
این نگرانی بسیار رایج است و بسیاری از افراد به همین دلیل از جرم‌گیری اجتناب می‌کنند. تصور اینکه جرم‌گیری ممکن است مینای دندان را فرسوده یا آسیب بزند، باوری نادرست اما به هر حال رایج است.
آیا جرم‌گیری مینای دندان را آسیب می‌زند؟
خیر، جرم‌گیری منظم به مینای دندان آسیب نمی‌زند. جرم‌گیری فرایندی غیرتهاجمی است که برای برداشتن مواد خارجی مثل پلاک و تارتار از سطح مینا طراحی شده؛ نه برای تراشیدن خود مینا. ابزارهای فولاد ضدزنگ موجود در اشکال فعلی، برای پاکسازی پلاک و تارتار از دندان‌های طبیعی بدون خراشیدن یا آسیب رساندن به مینا مناسب هستند. مینای طبیعی دندان از فولاد ضدزنگ سخت‌تر بوده و سطح صاف‌تری دارد. همین ویژگی‌ها مانع ساییدگی مینا توسط ابزارهای سخت مثل فولاد ضدزنگ می‌شود.
چرا بعد از جرم‌گیری دندان‌ها لق به نظر می‌رسند؟
در بیمارانی که تارتار زیادی دارند، دندان‌ها ممکن است بعد از جرم‌گیری لق به نظر برسند؛ چون تارتاری که مدت‌ها به دور دندان‌ها چسبیده بوده برداشته شده و لثه‌ها ملتهب هستند. چند روز بعد، وقتی لثه‌ها التیام پیدا کنند، دندان‌ها در واقع محکم‌تر احساس خواهند شد.
چرا بعد از جرم‌گیری بین دندان‌ها فاصله ایجاد می‌شود؟
فاصله‌ها پس از جرم‌گیری ایجاد نمی‌شوند؛ بلکه این فاصله‌ها از قبل وجود داشته‌اند، اما زیر تارتار پنهان بوده‌اند. وقتی بیماری‌ای که باعث تجمع تارتار شده درمان می‌شود، این فاصله‌ها دوباره نمایان می‌شوند. در پریودنتیت شدید، برداشتن تارتار سنگین ممکن است فضاهایی بین دندان‌ها را آشکار کند که قبلاً توسط رسوبات و لثه‌های متورم پر شده بودند. این وضعیت ممکن است حس فاصله جدید ایجاد کند، هرچند فاصله‌ها در زیر رسوبات از قبل وجود داشته‌اند.
آیا سطح ریشه دندان آسیب می‌بیند؟
سطح ریشه دندان با سمنتوم پوشیده شده که نرم‌تر از مینا است. اگر تحلیل لثه قابل‌توجهی وجود داشته باشد، ابزارها باید با دقت استفاده شوند. با این حال، آنچه معمولا تحت تاثیر قرار می‌گیرد بافت سطحی ریشه است، نه استحکام دندان. اگر دندان یا ریشه با فشار بیش از حد جرم‌گیری شود، ممکن است زبری جزئی ایجاد شود؛ اما این موضوع معمولاً با پرداخت و پالیش مناسب و تعیین برنامه مراجعه مناسب قابل مدیریت است.
پس جرم‌گیری ایمن است؟
جرم‌گیری برای تامین سلامت لثه ضروری است. برداشتن رسوبات و عوامل تحریک کننده موضعی می‌تواند بهبود چشمگیری در سلامت لثه ایجاد کند. جرم‌گیری همچنین در افزایش حمایت از دندان، کاهش خونریزی لثه و کاهش بوی بد دهان نقش مهمی دارد.
واقعیت این است که خطر انجام ندادن جرم‌گیری به مراتب بیشتر از خطرات احتمالی خود فرایند است. تارتار متخلخل بوده و باکتری‌ها را در مجاورت لثه نگه می‌دارد. باقی گذاشتن تارتار، خطر ژنژیویت و پریودنتیت را افزایش داده و می‌تواند به تحلیل لثه، لق شدن دندان‌ها و در نهایت از دست دادن آن‌ها منجر شود.
قیمت جرم‌گیری چقدر است؟
هزینه جرم‌گیری دندان به عوامل متعددی بستگی دارد و عدد ثابتی برای همه وجود ندارد. درک این عوامل به شما کمک می‌کند انتظار واقع‌بینانه‌تری از هزینه داشته باشید.
چه عواملی روی هزینه جرم‌گیری تاثیر دارند؟
- نوع جرم‌گیری: جرم‌گیری معمولی (پروفیلاکسی) هزینه کمتری نسبت به جرم‌گیری عمیق و صاف‌سازی ریشه دارد. جرم‌گیری عمیق شامل برداشتن تارتار سخت شده از بالا و پایین خط لثه و سپس صاف‌سازی سطح ریشه‌ها برای چسبیدن مجدد لثه است و به زمان و تخصص بیشتری نیاز دارد.
- شدت تجمع تارتار: هرچه رسوبات بیشتر باشند، زمان و تلاش بیشتری برای پاکسازی لازم است و هزینه افزایش پیدا می‌کند. هرچه تجمع تارتار بیشتر باشد، زمان و تلاش بیشتری برای پاکسازی کامل لازم است. همین دلیل اهمیت مراجعات منظم را نشان می‌دهد؛ چون مراجعه دوره‌ای از انباشت سنگینی که جرم‌گیری عمیق را ضروری می‌کند، جلوگیری می‌کند.
- تعداد جلسات: جرم‌گیری و صاف‌سازی ریشه ممکن است طی جلسه واحد انجام شود یا به چند جلسه نیاز داشته باشد. هر جلسه اضافی، هزینه مجزایی دارد.
- نیاز به بی‌حسی: اگر جرم‌گیری عمیق باشد و بی‌حسی موضعی لازم باشد، هزینه ممکن است افزایش پیدا کند.
- تجهیزات مورد استفاده: مراکزی که از تجهیزات پیشرفته اولتراسونیک استفاده می‌کنند، ممکن است تعرفه متفاوتی داشته باشند.
- شهر و موقعیت مرکز دندانپزشکی: هزینه‌ها در شهرهای بزرگ و مراکز تخصصی معمولاً بیشتر از شهرهای کوچک‌تر است.
جرم‌گیری نکردن چقدر هزینه دارد؟
شاید پرسش مهم‌تر از «قیمت جرم‌گیری چقدر است» این باشد که جرم‌گیری نکردن چقدر هزینه دارد. بار اقتصادی بیماری‌های پریودنتال قابل توجه است و پریودنتیت به عنوان منبعی از نابرابری اجتماعی شناخته می‌شود؛ بخشی از این نابرابری به هزینه‌های بالای جایگزینی دندان‌های ازدست رفته ناشی از پریودنتیت مربوط می‌شود.
وقتی جرم‌گیری منظم انجام نشود:
- پلاک به تارتار تبدیل شده و تارتار به ژنژیویت و سپس پریودنتیت منجر می‌شود.
- پریودنتیت درمان نشده علت اصلی از دست دادن دندان در بزرگسالان است.
- هزینه درمان پریودنتیت پیشرفته، جراحی لثه، پیوند استخوان و جایگزینی دندان‌های از دست رفته با ایمپلنت یا پروتز، به مراتب بیشتر از هزینه جرم‌گیری‌های دوره‌ای است.
هزینه را بلندمدت در نظر بگیرید
جرم‌گیری دندان منظم ارزان‌ترین شکل سرمایه‌گذاری در سلامت دهان است. مطالعات گزارش کرده‌اند جرم‌گیری منظم با کاهش خطر از دست دادن دندان و کاهش هزینه‌های کلی بهداشتی همراه است. به جای صرف هزینه‌های سنگین برای درمان‌های پیچیده در آینده، هزینه مراقبت پیشگیرانه بسیار کمتر و نتایج آن بسیار بهتر خواهد بود.
اگر نگران هزینه هستید، بسیاری از مراکز تخصصی امکان پرداخت اقساطی و مشاوره رایگان فراهم کرده‌اند. در کلینیک مستر دندان هم مشاوره و ویزیت رایگان است و امکان پرداخت اقساطی در ۵ مرحله وجود دارد. برای اطلاعات بیشتر درباره خدمات دندانپزشکی در مرکز دندانپزشکی مستردندان می‌توانید از صفحه خدمات بازدید کنید.
سخن آخر
جرم‌گیری دندان ساده‌ترین، موثرترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین اقدام پیشگیرانه‌ای است که می‌توانید برای سلامت دهان و دندانتان انجام دهید. این فرایند به مینای دندان آسیب نمی‌زند، درد قابل‌توجهی ندارد و فواید آن از پیشگیری از بیماری لثه و از دست دادن دندان تا کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی و سکته مغزی گسترده است.
اگر مدت زیادی از آخرین جرم‌گیری‌تان گذشته یا هرگز جرم‌گیری نکرده‌اید، الان بهترین زمان برای شروع است. تیم متخصص کلینیک مستر دندان با تجهیزات پیشرفته و برندهای معتبر ژاپنی، آلمانی و ایتالیایی، آماده ارائه بهترین خدمات پیشگیرانه و درمانی است. همانطور که کمی بالاتر هم اشاره کرده‌ایم، مشاوره و ویزیت رایگان بوده و ضمانت ۲ تا ۵ ساله روی خدمات ارائه می‌شود.
